Artificiële intelligentie verandert niet alleen de technologie die we gebruiken, maar ook de manier waarop we werken, informatie delen en publieke dienstverlening organiseren. Tijdens het Smart City Expo World Congress in Barcelona werd duidelijk dat AI-agents daarin een steeds belangrijkere rol zullen spelen. Voor Vlaamse lokale besturen biedt deze evolutie heel wat kansen. Maar hoe zetten we die technologie om in concrete meerwaarde voor medewerkers en burgers?
Een nieuwe kijk op digitale dienstverlening
De voorbije decennia investeerden lokale besturen volop in digitalisering. Voor zowat elke administratieve opdracht bestaat vandaag een specifieke softwaretoepassing. Van vergunningen en personeelsbeheer tot financiën, burgerzaken en ruimtelijke ordening: digitale systemen zijn niet meer weg te denken uit de dagelijkse werking van een lokaal bestuur.
Toch brengt die digitalisering ook uitdagingen met zich mee. Informatie zit verspreid over verschillende toepassingen, medewerkers moeten voortdurend schakelen tussen systemen en gegevens zijn niet altijd eenvoudig uitwisselbaar. Het resultaat? Digitale processen die niet noodzakelijk eenvoudiger of efficiënter zijn geworden.
Tijdens ons bezoek aan het Smart City Expo World Congress (SCEWC) in Barcelona zagen we hoe artificiële intelligentie een antwoord kan bieden op die uitdagingen. Niet door alle bestaande software te vervangen, maar door fundamenteel anders om te gaan met de informatie en toepassingen die vandaag al beschikbaar zijn.
De opkomst van AI-agents speelt daarin een centrale rol.
Van afzonderlijke toepassingen naar intelligente samenwerking
Waar klassieke software doorgaans vertrekt vanuit een specifieke toepassing of functionaliteit, kunnen AI-agents verschillende informatiebronnen en systemen samenbrengen om een bepaalde opdracht uit te voeren.
Vijf sessies tijdens het congres maakten duidelijk hoe deze evolutie zich vandaag al vertaalt naar concrete toepassingen.
Data als fundament voor slimme dienstverlening
Het Nederlandse DMI-ecosysteem demonstreerde tijdens From Data to Action hoe AI-agents kunnen functioneren boven op een federatieve data-infrastructuur. Daarbij blijven gegevens bij hun oorspronkelijke eigenaar, maar worden ze dankzij gedeelde standaarden en afspraken toegankelijk en bruikbaar voor andere toepassingen.
De belangrijkste les? Niet de softwaretoepassing zelf, maar de betekenis, kwaliteit en toegankelijkheid van gegevens vormen de basis voor toekomstige innovatie.
Technologie die vertrekt vanuit de medewerker
Microsoft toonde tijdens Augment the Workforce hoe AI-agents medewerkers kunnen ondersteunen door informatie uit bestaande systemen samen te brengen en repetitieve administratieve taken te verlichten. Daarmee verandert ook de manier waarop we naar digitale werkplekken kijken. De centrale vraag wordt niet langer welke software een medewerker moet openen, maar welk resultaat die medewerker wil bereiken.
Eén digitaal aanspreekpunt voor burgers
De stad Rome maakte deze evolutie tastbaar met Julia 3.0, een digitale assistent waarmee burgers via één gesprek informatie kunnen opvragen, documenten aanvragen en toegang krijgen tot stedelijke dienstverlening. De burger hoeft daarbij niet te weten welke achterliggende toepassingen of administratieve diensten betrokken zijn. De technologie past zich aan de vraag van de burger aan, in plaats van andersom.
Zelf AI-agents ontwikkelen en inzetten
Ook Zammo demonstreerde hoe medewerkers binnen het Microsoft-ecosysteem zelf AI-agents kunnen samenstellen. Via beveiligde API's en het Model Context Protocol (MCP) kunnen die agents communiceren met bestaande toepassingen. Dat opent mogelijkheden om nieuwe digitale oplossingen te ontwikkelen zonder telkens volledig nieuwe software te moeten bouwen.
Van ondersteunen naar zelfstandig handelen
Tijdens When Cities Think for Themselves werd nog een stap verder gegaan. AI-agents kunnen niet alleen informatie verzamelen of aanbevelingen formuleren, maar ook processen coördineren en bepaalde handelingen uitvoeren. Die evolutie biedt kansen voor efficiëntere dienstverlening, maar stelt lokale besturen tegelijk voor belangrijke vragen. Wie blijft verantwoordelijk voor beslissingen? Hoe beschermen we gevoelige gegevens? En hoe zorgen we ervoor dat overheden zelf de controle behouden over hun digitale processen?
Wat betekent dit voor Vlaamse lokale besturen?
Wij geloven niet dat klassieke software morgen verdwijnt. Wel dat de centrale plaats ervan verandert. Medewerkers moeten minder door afzonderlijke schermen navigeren en meer vanuit hun eigen opdracht kunnen werken.
Die uitdaging gaan we met Civios aan. We bouwen aan een open, leveranciersneutraal integratieplatform dat bestaande toepassingen, gegevensbronnen en digitale bouwstenen veilig beschikbaar maakt voor AI-agents. Niet alles opnieuw bouwen, maar beter verbinden en hergebruiken.
Daarom onze oproep aan Vlaamse lokale besturen. Waar verliezen medewerkers vandaag tijd tussen verschillende systemen? Welke administratieve processen kunnen eenvoudiger? Welke vraag kunnen jullie vandaag niet beantwoorden omdat de informatie versnipperd zit?
Bezorg ons jullie concrete cases, ook wanneer ze moeilijk lijken. We willen samen met besturen testen wat werkt en oplossingen ontwikkelen die herbruikbaar zijn voor anderen. De toekomst van de digitale overheid ontstaat namelijk niet door steeds meer software, maar door samen meer te doen met wat we al hebben.
Civios – Coalition of the Doing.